Cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ: Vì sao một tách cà phê phải được ‘vùi’ trong cát nóng?

Giữa những con phố đông đúc của Istanbul, hình ảnh một chiếc bình đồng nhỏ được vùi sâu trong lớp cát nóng, từ từ sủi bọt rồi tỏa hương cà phê có thể khiến không ít du khách dừng chân quan sát. Đó là cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ - một cách pha đầy tính trình diễn nhưng phía sau lại là cả một câu chuyện dài về văn hóa, lòng hiếu khách và đời sống xã hội của người Thổ.

Cát chỉ đóng vai trò truyền nhiệt, giúp chiếc bình cezve được làm nóng chậm và đều. Từ cách pha khác lạ ấy, một tách cà phê Thổ Nhĩ Kỳ trở thành trải nghiệm mà nhiều du khách muốn thử ít nhất một lần khi đặt chân đến Istanbul.

Cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ thực chất là gì?

Nhắc đến cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ, nhiều người lần đầu nhìn thấy thường tưởng rằng cà phê được trộn hoặc rang cùng cát. Thực tế hoàn toàn không phải vậy.

Cà phê được pha trong một chiếc bình nhỏ có tay cầm dài gọi là cezve. Bình có thể được đặt trên bếp thông thường hoặc trên một lớp cát được làm nóng liên tục. Người pha điều chỉnh nhiệt độ bằng cách đặt cezve sâu hoặc nông hơn trong lớp cát.

Cách pha bằng cát vì thế chủ yếu là một phương pháp kiểm soát nhiệt gián tiếp. Khi chiếc bình được bao quanh bởi cát nóng, nhiệt truyền vào tương đối đều và cà phê có thời gian nóng lên từ từ, tạo lớp bọt đặc trưng trên mặt.

Quan trọng hơn, Turkish coffee không bắt buộc phải pha bằng cát. UNESCO mô tả phương pháp truyền thống là cà phê rang được xay rất mịn, kết hợp với nước và đường rồi nấu chậm trong bình để tạo bọt. 

Vì vậy, hình thức vùi cezve trong cát nóng mà du khách thường thấy ở các điểm du lịch nên được hiểu là một trong những cách tạo nhiệt hấp dẫn của cà phê Thổ Nhĩ Kỳ, chứ không phải điều kiện bắt buộc để một tách cà phê được gọi là Turkish coffee.

Điều đặc biệt nằm ở chiếc bình cezve đặc trưng 

Một trong những hình ảnh dễ nhận biết nhất của cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ chính là chiếc cezve.

Đây là chiếc bình nhỏ, thường có thân bằng kim loại và phần tay cầm khá dài. Miệng bình thường có thiết kế thuận tiện để rót cà phê vào những chiếc tách nhỏ.

Cezve có kích thước tương đối nhỏ bởi cà phê Thổ Nhĩ Kỳ không được pha thành những ly lớn như nhiều loại cà phê hiện đại. Người uống thường thưởng thức chậm rãi từng ngụm trong một chiếc tách nhỏ gọi là fincan.

Trang quảng bá du lịch chính thức của Türkiye cũng xác định cezve và fincan là hai dụng cụ quan trọng trong quá trình pha và thưởng thức Turkish coffee.

Đây cũng là lý do cảnh người pha liên tục xoay hoặc dịch chuyển chiếc bình nhỏ giữa lớp cát nóng trở thành một trong những khoảnh khắc rất dễ thu hút ống kính của du khách.

Cà phê được pha như thế nào?

Khác với espresso hay cà phê phin quen thuộc ở Việt Nam, cà phê Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng hạt cà phê được xay cực mịn, gần giống dạng bột.

Cà phê, nước và lượng đường mong muốn được cho trực tiếp vào cezve. Sau đó hỗn hợp được làm nóng chậm. Khi nhiệt độ tăng, trên bề mặt bắt đầu hình thành một lớp bọt dày.

Theo hướng dẫn của GoTürkiye, hỗn hợp nên được khuấy trước khi đặt lên nguồn nhiệt và không tiếp tục khuấy trong quá trình nấu. Người pha cũng cố gắng kiểm soát để cà phê không sôi mạnh, bởi điều này có thể làm ảnh hưởng đến cấu trúc bọt và hương vị.

Nếu sử dụng cát nóng, người pha có thể điều chỉnh tốc độ nóng lên bằng vị trí của cezve trong cát.

Nhìn bên ngoài, thao tác ấy khá đơn giản. Nhưng để tạo được lớp bọt đẹp mà cà phê không trào ra ngoài lại đòi hỏi kinh nghiệm và sự quan sát liên tục.

Đó cũng là phần khiến cà phê vùi cát nóng trở thành một trải nghiệm thị giác hấp dẫn chứ không chỉ đơn thuần là một thức uống.

Đừng vội khuấy tách cà phê sau khi được phục vụ

Có một điểm rất quan trọng nếu bạn lần đầu thưởng thức cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ: cà phê không được lọc bã.

Sau khi rót từ cezve vào tách, phần bột cà phê cực mịn vẫn nằm trong đồ uống và dần lắng xuống đáy.

Do đó, khi nhận tách cà phê, bạn có thể chờ một chút trước khi uống. Việc liên tục khuấy lên sẽ khiến phần bã phía dưới hòa trở lại và làm những ngụm cuối trở nên đặc, đắng hơn.

Cà phê thường được phục vụ cùng một ly nước nhỏ. GoTürkiye cho biết cách phục vụ truyền thống còn có thể đi kèm lokum - Turkish delight, món kẹo ngọt nổi tiếng của Türkiye.

Và khi gần uống hết, tốt nhất đừng cố uống cạn phần bã còn lại ở đáy tách.

Muốn gọi cà phê đúng ý, hãy nhớ mức độ ngọt

Một khác biệt thú vị của cà phê Thổ Nhĩ Kỳ là đường thường được cho vào ngay từ lúc pha thay vì đặt riêng bên cạnh để khách tự thêm sau đó.

Vì vậy, khi gọi cà phê, người uống thường lựa chọn trước mức độ ngọt.

Một số cách gọi phổ biến gồm:

• Sade: không đường.

• Az şekerli: ít ngọt.

• Orta şekerli: ngọt vừa.

• Şekerli: ngọt.

Với du khách Việt Nam lần đầu thử cà phê Istanbul, orta şekerli có thể là lựa chọn tương đối dễ tiếp cận nếu không quen vị cà phê đậm.

Ngược lại, những người thích cảm nhận rõ hương cà phê có thể thử sade. Đừng ngạc nhiên nếu hương vị mạnh và phần kết khá đậm, đặc trưng này chính là một phần của trải nghiệm Turkish coffee.

Một tách cà phê nhưng chứa cả văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ

Sức hấp dẫn của Turkish coffee không chỉ nằm ở hương vị hay phương pháp pha bằng cát nóng.

Năm 2013, UNESCO ghi danh “Turkish coffee culture and tradition” - Văn hóa và truyền thống cà phê Thổ Nhĩ Kỳ vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. 

Theo UNESCO, truyền thống này gắn với lòng hiếu khách, tình bạn, sự tinh tế và giao tiếp xã hội. Những lời mời uống cà phê cũng là cơ hội để mọi người trò chuyện, chia sẻ câu chuyện hằng ngày. Turkish coffee còn xuất hiện trong các dịp lễ và nghi thức đính hôn. 

GoTürkiye cho biết cà phê đã trở thành một phần quan trọng của đời sống xã hội từ thời Ottoman; các quán cà phê từng là nơi gặp gỡ, đọc sách, ngâm thơ và trò chuyện.

Bởi vậy, khi du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, việc ngồi xuống một quán nhỏ, gọi một tách cà phê và dành thời gian trò chuyện cũng là cách để du khách cảm nhận nhịp sống bản địa rõ hơn.

Uống xong còn có thể… xem vận may

Một chi tiết khiến trải nghiệm cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ càng trở nên thú vị là tục xem bói bằng bã cà phê.

Sau khi uống xong, phần bã đặc sẽ còn lại dưới đáy tách. Theo tập quán phổ biến, người ta có thể úp tách lên đĩa, chờ phần bã chảy và khô tương đối rồi quan sát những hình dạng được tạo ra để diễn giải về tương lai.

Du khách tất nhiên không cần coi đây là điều nghiêm túc. Nhưng dưới góc nhìn trải nghiệm văn hóa, việc ngồi cùng bạn bè đoán xem hình thù trong tách giống một con đường, một con chim hay một trái tim lại là một kỷ niệm khá thú vị trong hành trình khám phá Istanbul.

Đi Istanbul có nhất thiết phải thử cà phê cát?

Không phải mọi tách Turkish coffee tại Istanbul đều được pha bằng cát. Nhiều quán sử dụng bếp hoặc thiết bị hiện đại nhưng vẫn giữ nguyên đặc trưng: cà phê xay rất mịn, cezve, lớp bọt và cách phục vụ trong tách nhỏ.

Tuy nhiên, nếu bắt gặp cà phê vùi cát nóng, bạn nên dành vài phút quan sát quá trình pha. Bởi điều đáng nhớ đôi khi không chỉ là vị cà phê, mà là khoảnh khắc chiếc cezve gần như biến mất dưới cát nóng, lớp bọt từ từ dâng lên và người pha nhanh tay nhấc bình ra đúng thời điểm.

Giữa hành trình tham quan những cung điện, thánh đường, khu chợ và eo biển Bosphorus, một tách cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ có thể trở thành khoảng nghỉ nhỏ nhưng mang đậm chất bản địa.

FAQ - Những câu hỏi thường gặp về cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ

Cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ có cát bên trong không?

Không. Cát chỉ là môi trường được nung nóng để truyền nhiệt cho bình cezve. Cát không phải thành phần của thức uống.

Tất cả cà phê Thổ Nhĩ Kỳ đều phải pha bằng cát?

Không. Turkish coffee truyền thống có thể được pha bằng cezve trên nguồn nhiệt thông thường. Pha bằng cát là một phương pháp tạo nhiệt đặc biệt và rất hấp dẫn về mặt trình diễn.

Vì sao dưới đáy tách lại có bã?

Cà phê được xay cực mịn và không lọc sau khi pha, vì vậy bã sẽ tự lắng xuống đáy tách.

Có nên uống hết phần bã?

Không cần. Du khách thường dừng lại khi đến phần cà phê đặc và bã ở đáy.

Cà phê Thổ Nhĩ Kỳ có được UNESCO công nhận không?

UNESCO ghi danh văn hóa và truyền thống cà phê Thổ Nhĩ Kỳ vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2013.

Một tách cà phê, một lát cắt của Türkiye

Có thể bạn sẽ nhớ Istanbul bởi Hagia Sophia, Blue Mosque hay khung cảnh eo biển Bosphorus. Nhưng đôi khi, những ký ức đặc biệt nhất của một chuyến đi lại đến từ những trải nghiệm rất nhỏ.

Một chiếc cezve vùi trong cát nóng, vài phút chờ lớp bọt dâng lên, một tách cà phê đậm và câu chuyện kéo dài bên bàn nhỏ, đó chính là vẻ thú vị của cà phê cát Thổ Nhĩ Kỳ.

Nếu đang lên kế hoạch du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, hãy thử dành một khoảng thời gian chậm rãi để thưởng thức Turkish coffee theo cách của người bản địa. Biết đâu sau chuyến đi, thứ bạn nhớ nhất về Istanbul không chỉ là những công trình hàng trăm năm tuổi mà còn là hương cà phê thoảng lên giữa một góc phố đông người.

Theo dõi Du Lịch Triều Hảo để khám phá thêm những câu chuyện văn hóa, ẩm thực và trải nghiệm thú vị trên hành trình vòng quanh thế giới.